Historia Zakonu

 

Historia

Krótka Historia od 1200 do 1562

Pochodzenie

Pod koniec wieku dwunastego niewielka grupa lacinskich pustelników zgromadzila sie na odludnej dolinie otwierajacej sie na morze w masywie Góry Karmel, w niewielkiej odleglosci od Hajfy. Nie wiemy nic o pochodzeniu i przyczynach powstania tej grupy. Pielgrzymi, kupcy, zolnierze i duchowni przemierzali nieprzerwanie przestrzen Morza Sródziemnego, a niektórzy z nich podejmowali decyzje pozostania w tym odosobnionym miejscu. Moze w tej niewielkiej dolinie zlaczyly sie i inne grupy pustelników przebywajacych dotychczas w innych rejonach Palestyny, okupowanej w owym czasie przez muzulmanów. Chodzi o grupe << konwersów>> spontanicznie laczacych sie, by << czynic pokute>>. Nie byli to ani klerycy, ani mnisi, nie skladali slubów. Osiedlli sie w miejscu, w którym kwitla tradycja monastyczna bizantynska: w dolinie znajduje sie zródlo, zwane zródlem Eliasza, o którym mówiono, ze wytryslo na zyczenie tego proroka. Jest tam tez grota, zwana << mieszkaniem Elizeusza>>. Pustelnicy zyli wiec w domkach i grotach, oddani modlitwie i cwiczeniom ascetycznym, powolujac sie na slawe tych dwóch proroków.

Regula

Po raz pierwszy o grupie tej wspomniano w dokumencie, który Albert, patriarcha Jerozolimy, zaadresowal do << umilowanych synów Chrystusa i innych eremitów, którzy zyja w posluszenstwie przy zródle na górze Karmel>>. To krótkie pismo, to tylko vitae formula, czyli skrót informacji sluzacych rozpoznaniu i organizowaniu w sposób formalny zycia wspólnoty lokalnej, wewnatrz miejscowego Kosciola. Pustelnicy zostali poproszeni o zbudowanie oratorium posrodku ich cel, które bylyby poswiecone Matce Boskiej i wybranie jednogo z nich na przeora, któremu inni slubowali by posluszenstwo. Typowy dzien rozpoczynal sie Eucharystia i przebiegal w sród modlitwy, postów i pracy. Ich zycie charakteryzowala troska o postep duchowy braci, wspólnota dóbr doczesnych i czuwanie, aby nie dostac sie w sidla szatana.

Migracja do Europy

Niektórzy sami lub grupkami decydowali sie wracac do swych stron ojczystych. Napór muzulmanów czynil dalszy pobyt w palestynie niepewnym. W ten sposób okolo 1238 powstaly pierwsze ich klasztory w Frontaine (Cypr), w Messynie (Sycylia), w Aylesford i Hulne (Anglia), Les Aygalades (Francja). Na gruncie europejskim daja sie zauwazyc w tym czasie kontrowersje pomiedzy klerem diecezjalnym a nowymi ruchami zakonnymi, wsród których najwieksze stanowili Franciszkanie i Dominikanie. Wywierali oni nacisk, aby mogli poswiecic sie gloszeniu kazan i trosce o dusze, co dotad bylo zarezerwowane dla biskupów, ksiezy i diakonów. Ponadto biskupi staneli wobec faktu mnozenia sie róznych grup zakonnych, mimo zakazu Soboru Lateranskiego IV (1215), grup nieraz na pograniczu ortodoksji, w kazdym razie trudnych do kontrolowania. Karmelici, po wyladowaniu w Europie, swiadomi byli tych trudnosci, które starali sie przezwyciezyc podejmujac kontakty ze Stolica Apostolska (1226 i 1229) dla umocnienia swej pozycji prawnej.

Przystosowanie reguly

Przeniesienie sie na Zachód poddalo pustelników wplywom ewolucji ruchów zakonnych w kierunku kleryckim i mendykanckim, której sprzyjala kuria papieska, nawet wbrew biskupom i klerowi lokalnemu. W tym kontekscie nastapilo wyslanie przez kapitule generalna dwóch braci Piotra i Reynalda na dwór papieski z prosba o wyjasnienie niektórych watpliwosci zwiazanych z regula. Zadanie przestudiowania tego problemu powierzono kardynalowi Ugo di St. Cher i Wilhelmowi, biskupowi Tartous, diecezji sufragalnej Tiro, obydwu dominikanom. Rezultatem tej interwencji jest list Quae honorem conditoris, wydanym przez Innocentego IV pierwszego pazdziernika 1247 r., który wprowadzil modyfikacje do reguly sw.Alberta. Wymienia on on wyraznie trzy sluby: posluszenstwa, czystosci i zrzeczenia sie sie dóbr materialnych. Zezwala na zakladanie domów zakonnych równiez w miastach z praktykowaniem duszpasterstwa, przyblizania eremitów do zebraczego sposobu zycia, polecajac im odmawianie godzin kanonicznych, wspólny stól, zezwalajac na praktykowanie << zycia apostolskiego>>. Opierac sie ono mialo na wedrowaniu i gloszeniu slowa Bozego, polaczonego ze zbieraniem jalmuzny. W ten sposób legitymizuje sie nowy styl zycia, jakby równolegly do klasycznego zycia pustelniczego i w krótkim czasie zaczyna nad tamtym przewazac. Nie brak bylo opozycji. Swiadczy o tym broszura Ignea sagitta (Ognista strzala), napisana w 1270 przez przelozonego generalnego Mikolaja z Francji: jest to naglace wezwanie do kontemplacji i samotnosci, z dala od niepokoju miasta. Konsekwencja tego nowego sposobu zycia bylo zezwolenie na studia uniwersyteckie. W ten sposób wsród Karmelitów pojawili sie doktorzy teologii, sposród których najaktywniejszymi w XIV wieku byli: Gerard z Bolonii, Guido Terreni, siberto di Beka, Jan Baconthorp.... Jednoczesnie godni wspomnienia z uwagi na ich swietosc byli: Alberto di Trapani, Battista Spagnoli, Nonio Alvares Pereira, Jan Soreth, Pier Tommaso i Andrea Corsini, ci dwaj ostatni wyróznili sie sluzba dla Kosciola jako biskupi.

Najwazniejsze Daty w Historii Karmelitów od Poczatku do 1567

1099 Krzyzowcy zdobywaja Jerozolime.
1187 Salah-ad-Din, sultan Egiptu, okupuje Palestyne po pokonaniu rycerzy lacinskich pod Hattin.
1191 Ryszard Lwie Serce, król Anglii, odbija Akke i uzyskuje wolny dostep do Jerozolimy dla pielgrzymów.
1206-14 Albert patriarcha Jerozolimy, pisze Vitae formula dla pustelników lacinskich z góry Karmel.
1215 Sobór Lateranski IV zabrania zakladania nowych zakonów.
1226 Papiez Honoriusz III potwierdzaVitae formula pustelników z góry Karmel. To samo czyni Grzegorz IX w 1229.
1230 Przewodnik dla pielgrzymów Por aler en Iherusalem wspomina o malym kosciele Matki Bozej na Karmelu, gdzie zyja lacinscy pustelnicy.
1238 ok. Pierwsze fundacje Karmelitanskie na gruncie europejskim.
1247 Innocenty IV, na prosbe Karmelitów, przystosowuje ich regule do formy zycia zakonów mendykanckich.
1254 Innocenty IV pozwala Karmelitom na gloszenie kazan i spowiadanie.
1270 Mikolaj z Francji, przelozony generalny, pisze Ignea sagitta, polemiczna broszure przeciw tendencjom mendykanckim, utwierdzajacym sie w Zakonie.
1274 Drugi Sobór Lionski znosi wiele zgromadzen zakonnych, ale Karmelitom zezwala na pozostanie w takim stanie, w jakim sie znajdowali, do nastepnych dyspozycji.
1291 Upadek Akki i koniec Krolestwa Jerozolimskiego. Opuszczenie eremu na górze Karmel.
1298 Bonifacy VIII potwierdza Zakon Karmelitów, uchylajac postanowienia Soboru Lionskiego.
1378 Rozpoczyna sie Schizma Zachodnia wraz z wyborem Urbana VI i Klemensa VII. Zakon Karmelitów dzieli sie na dwie << obediencje>>.
1411 Podczas kapituly generalnej w Bolonii grupy te lacza sie pod przewodnictwem przelozonego generalnego Giovanni Grossiego.
1423 Klasztor Le Selve, w poblizu Florencji, jest wspomniany jako << dom obserwancji>>, z którego powstala kongregacja mantuanska.
1432 Eugeniusz IV zwalnia Karmelitów z niektórych przepisów reguly. Fakt ten znany jest pod okresleniem << zlagodzenia>>. Podobnych zlagodzen dokona Pius II (1459) i Sykstus IV (1476)
1451-1471 Jan Soreth przelozonym generalnym.
1451 Jan Soreth przyjmuje do Zakonu pierwsze << pobozne niewiasty>> z Ten Elsen w Gelders; stanowia one pierwsza wspólnote zenska.
1499 Poczatek reformy w Albi
1516 Fundacja Klasztoru Monte Oliveto pod Genua.
1524-1567 Mikolaj Audet generalem.
1564 Jan Chrzciciel Rossi wybrany przelozonym generalnym zakonu.
1566-67 Jan Chrzciciel Rossi wizytuje klasztory na Pólwyspie Iberyjskim.

1. Sw. Teresa od Jezusa

Sw. Teresa od Jezusa urodzila sie 18 marca 1515 r. w Avili lub w pobliskiej posiadlosci jej rodziców, Gottarendura, jako trzecie dziecko Alonsa Sanchez de Cepeda i jego drugiej zony Beatryczy de Ahumada. Jej dziadek ze strony ojca, Juan Sanchez de Toledo, Zyd z pochodzenia, w 1485 roku przeszedl na katolicyzm.

Reformatorzy Karmelu: sw. Teresa od Jezusa i sw. Jan od Krzyza.

W 1530 roku stracila matke, co sklonilo ojca do oddania jej na wychowanie augustiankom w Avili. W tym czasie zaczela myslec o poswieceniu sie Bogu w zyciu zakonnym. Spedziwszy u augustianek póltora roku, z powodu ciezkiej choroby musiala wrócic do domu. W listopadzie 1536 roku, mimo sprzeciwu ze strony ojca i krewnych, wstapila do klasztoru karmelitanek p.w. Wcielenia w rodzinnym miescie, gdzie tez w nastepnym roku, 3 listopada, zlozyla sluby zakonne. Niedlugo po profesji Teresa ciezko zachorowala. Byl to miedzy innymi skutek jej surowego zycia w nowicjacie. Z tego powodu kilka miesiecy spedzila poza klasztorem. Po powrocie do klasztoru, uzdrowiona, jak uwazala, za przyczyna sw. Józefa, z wielka gorliwoscia oddala sie modlitwie myslnej. Zaczela doznawac przezyc mistycznych. Na Wielkanoc 1557 roku przezyla w wizji swoje mistyczne zaslubiny z Chrystusem. Nieco pózniej doswiadczyla laski przebicia serca i wielu zachwycen. W 1560 roku, po wizji piekla, zlozyla slub czynienia zawsze tego, co doskonalsze. Dla ratowania dusz przed potepieniem wiecznym Teresa postanowila jak najdoskonalej odpowiedziec swojemu powolaniu, zachowujac w pelni regule pierwotna zakonu. Poniewaz w klasztorze Wcielenia obowiazywala regula zlagodzona, Teresa z gronem przyjaciólek i przy poparciu sw. Piotra z Alkantary postanowila zalozyc klasztor o malej liczbie zakonnic, zyjacych wedlug reguly pierwotnej. Dnia 7 lutego 1662 roku Stolica Apostolska udzielila pozwolenia na zalozenie takiego klasztoru pod jurysdykcja miejscowego biskupa. 24 sierpnia tegoz roku cztery towarzyszki Swietej rozpoczely zycie zakonne w klasztorze sw. Józefa. Dopiero w grudniu dolaczyla do nich na stale sw. Teresa jako przelozona. W kwietniu 1567 roku klasztor odwiedzil general zakonu o. Rubeo, upowazniajac Terese do zakladania dalszych klasztorów sióstr oraz dwóch klasztorów meskich. W czerwcu 1582 roku Teresa wyrusza w podróz z Burgos do Alba de Tormes, gdzie zmarla 4 pazdziernika. Pochowano ja w dniu nastepnym, który z uwagi na przeprowadzona wlasnie reforme kalendarza byl dniem 15 pazdziernika. Sw. Teresa nalezy do klasyków literatury hiszpanskiej. Najwazniejszymi jej dzielami sa: Zycie, Droga doskonalosci, Twierdza wewnetrzna i Ksiega fundacji. Oprócz nich pozostawila caly szereg drobnych pism i liczne listy. Beatyfikacji Teresy od Jezusa dokonal Pawel V w 1614 r., kanonizacji Grzegorz XV w 1622 roku, a Pawel VI oglosil ja doktorem Kosciola 27 wrzesnia 1970 roku.

2. Geneza idealu

Teresa de Ahumada y Cepeda wybrala zycie zakonne w przekonaniu, ze jest to stan najlepszy i najbezpieczniejszy (Z, 3,5) dla osiagniecia zbawienia, bo jedynie juz mialam na celu zbawienie duszy mojej, a o spokój i przyjemnosc wlasna zgola nie dbalam (Z, 4,1). Jakis czas po profesji, pochlonieta przez srodowisko klasztoru Wcielenia, oslabla w swojej gorliwosci. Kiedy jednak ostatecznie zerwala z ziemskimi przywiazaniami, poswiecajac wiele czasu modlitwie, zaczela odzyskiwac spokój. Bóg nie pozostal jej dluzny i nagradzal wiernosc licznymi laskami. Niedyskrecja mieszkanek klasztoru Wcielenia oraz jej przyjaciól spowodowala, ze niedlugo cala Avila zainteresowala sie Teresa. Jedni uwazali ja za swieta, inni za ofiare szatana. Teresa doszla do wniosku, ze w klasztorze o scislej klauzurze i ograniczonych kontaktach ze swiatem zewnetrznym takie niedyskrecje bylyby niemozliwe. Wspomniana juz wizja piekla pobudza ja do dziekczynienia za otrzymane laski oraz do ratowania za wszelka cene dusz ludzkich narazonych na wieczne potepienie. Jak mozemy zyc spokojnie, widzac takie mnóstwo dusz, które na kazdy dzien wpadaja w rece czartów i ida na zatracenie? - pisala w Zyciu (32,6).Teresa nie mogla zyc spokojnie. Pragnela uciec od ludzi i dojsc do zupelnego odlaczenia sie od swiata (Z, 32,8). Dziwna to miala byc ucieczka. Chciala uciec, aby móc byc blizej, aby móc wiecej dac tym, od których uciekala. Przed laty Teresa uciekla z domu rodzinnego do klasztoru, poniewaz uwazala, ze zycie zakonne pewniej doprowadzi ja do zbawienia. Doswiadczenie doprowadzilo ja do bolesnego stwierdzenia, ze nie wszystkie klasztory zapewniaja swoim mieszkancom bezpieczna droge do Boga. W konfrontacji z rzeczywistoscia rodzi sie u Teresy nowy ideal zycia zakonnego. Na jego ksztalt mialy takze wplyw przyklad franciszkanek bosych, bardzo popularnych wówczas w Avili, oraz nostalgia za zyciem eremickim góry Karmel, zrodzona z lektury podrecznika duchowosci karmelitanskiej O zalozeniu pierwszych mnichów. We wrzesniu 1560 roku w mieszkaniu sw. Teresy spotkalo sie kilka osób swieckich i zakonnic pozostajacych pod jej wplywem duchowym. Podczas zywej dyskusji ksztaltowal sie obraz klasztoru - pustelni o malej liczbie zakonnic, przestrzegajacych regule pierwotna, ksztaltujacych swe zycie na wzór dawnych ojców pustyni. Pomysl byl dojrzaly do realizacji. Przyjaciólka Teresy Guiomar de Ulloa obiecala pomoc finansowa. Poparcia udzielil takze sw. Piotr z Alkantary. Prowincjal kastylijski Aniol de Salazar najpierw obiecal przyjac klasztor pod swoja jurysdykcje, pod wplywem jednak niechetnej fundacji opinii publicznej, wycofal swoja zgode. Spowiednik zakazal Teresie zajmowania sie fundacja. Dnia 24 sierpnia 1562 roku, po otrzymaniu zgody Stolicy Apostolskiej, cztery towarzyszki Swietej rozpoczely zycie zakonne w klasztorze sw. Józefa. Dopiero w grudniu prowincjal zgodzil sie, by zamieszkala w nim równiez Teresa. Poboznosc mniszek bardzo szybko zyskala im sympatie nawet tych, którzy dotad byli im przeciwni. Fundamentem prawnym nowej formy zycia wprowadzonego przez sw. Terese byla regula pierwotna, czyli innocencjanska. Dla Teresy termin regula pierwotna mial znaczenie szersze od tego, które wynikalo z samej litery reguly Innocentego IV. Chociaz miala przed oczyma regule Zachodu, mysla i sercem siegala na Wschód, do pustelni na górze Karmel. Zachecala swoje mniszki do nasladowania swietych ojców i pustelników. W miare mozliwosci usiluje realizowac w swoich klasztorach zycie eremickie. W Konstytucjach zarzadzi, by w klasztorach byly domki pustelnicze, gdzie zakonnice moglyby sie udawac na modlitwe (Konst. 6,17). Równiez i karmelitów bosych wielokrotnie bedzie nazywala eremitami. Teresa przyjmujac regule innocencjanska jako fundament reformy, w Konstytucjach interpretowala ja zgodnie ze swoja koncepcja odnowionego zycia karmelitanskiego. Juz w chwili podjecia staran o pozwolenie na zalozenie klasztoru zdawano sobie sprawe z koniecznosci opracowania dlan nowego prawa. Breve Stolicy Apostolskiej z 7 lutego 1562 r. udzielalo Teresie bardzo szerokich uprawnien. Otrzymala prawo opracowania nowych Konstytucji, dokonywania w nich zmian i ustanawiania innych przepisów. Wszystko to zas z góry otrzymywalo aprobate Stolicy Apostolskiej. Nowe konstytucje mniszek byly inspirowane przez konstytucje klasztoru Wcielenia. Proces redakcyjny trwal przez kilka lat i osiagnal pewien stopien doskonalosci w 1567 r., kiedy to sw. Teresa przedlozyla je do aprobaty o. Rubeo. Oceniajac nowa forme zycia karmelitanskiego, wprowadzona przez sw. Terese w klasztorze sw. Józefa w Avili, nalezy stwierdzic, ze czesciowo chodzi tu o odnowe tradycyjnej obserwancji regularnej, jak np. scisla klauzura, która wprowadzil Jan Soreth w klasztorach zakladanych w Niemczech, Francji, Niderlandach.... Wprowadzono równiez praktyki istniejace juz w innych klasztorach zakonu, jak np. rozmyslanie jako cwiczenie duchowne praktykowane w okreslonych godzinach, czy tez rekreacja jako akt wspólny. Równoczesnie wprowadza sie elementy nowe, np. absolutne ubóstwo wspólne, surowosc w budowaniu domów, ich umeblowaniu, klauzurze, ubraniu na wzór franciszkanek bosych. Zredukowano tez maksymalna liczbe zakonnic do 13, póznej podniesiono ja do 21. Reforme sióstr wyróznial równiez duch braterstwa oraz równosc w prawach i obowiazkach. W klasztorze sw. Józefa nie bylo sióstr konwersek. Wprowadzono je dopiero pózniej. Z praktyk wprowadzonych w klasztorze sw. Józefa najbardziej charakterystyczna byla samotnosc indywidualna jako czynnik skupienia duchowego. Sposród 18 godzin liczacego dnia mniszki, az 12 bylo przeznaczonych na modlitwe, czytanie duchowne, oraz inne praktyki religijne i prace fizyczne. Wszystkie elementy prawodawstwa terezjanskiego tworzyly prawdziwie oryginalne polaczenie zycia cenobickiego z pustelniczym i kontemplacyjnym. Modlitwie i zjednoczeniu z Bogiem podporzadkowano zycie w swoim codziennym biegu. Intensywna kultura duchowa mniszek miala je prowadzic do wyzszych stopni modlitwy. Dlatego sw. Teresa chciala dla swoich mniszek spowiedników uczonych oraz napisala dla nich Droge doskonalosci, by je nauczyc niektórych rzeczy o modlitwie.

3. Reforma braci

Patentem z dnia 27 kwietnia 1567 roku general pozwolil Teresie na zakladanie klasztorów karmelitanek bosych w calej Kastylii. Nowe klasztory mialy pozostawac pod jurysdykcja generala. Patent ten stal sie podstawa prawna dla kilkunastoletniej dzialalnosci fundacyjnej sw. Teresy. Dopóki istnial tylko jeden klasztor, latwo bylo znalezc dla niego kierowników duchowych. W miare nowych fundacji, aby zabezpieczyc jednosc, nalezalo pomyslec o kierownikach duchowych uksztaltowanych na tych samych podstawach, co karmelitanki bose. Tak zrodzil sie u Teresy projekt zalozenia klasztoru karmelitów kontemplacyjnych, którzy byliby doradcami i spowiednikami jej mniszek, pomagajac równiez w sprawach organizacyjnych zwiazanych z ruchem. General, poczatkowo przeciwny, w koncu dal sie przekonac argumentami Teresy i listem z 10 sierpnia 1567 roku udzielil pozwolenia. O. Rubeo godzil sie na zalozenie dwóch klasztorów karmelitów kontemplacyjnych (tak ich nazywal w liscie), pozostajacych pod jurysdykcja prowincjala kastylijskiego. Motywem zgody bylo umozliwienie gorliwym zakonnikom bardziej doskonalego realizowania swojego powolania. Karmelici kontemplacyjni mieli przede wszystkim oddawac sie modlitwie, nie zaniedbujac jednak pracy duszpasterskiej. Ich zycie codzienne mialy regulowac konstytucje Jana Soretha, poprawione w 1524 roku przez Mikolaja Audeta. Faktycznie jednak klasztory meskie w pierwszym okresie swojego istnienia przyjely - z malymi zmianami - konstytucje sw. Teresy napisane dla mniszek z klasztoru sw. Józefa. Nie ulega wiec zadnej watpliwosci, ze w zamiarach sw. Teresy, karmelici bosi - podobnie jak karmelitanki bose - mieli prowadzic zycie poswiecone pokucie, modlitwie i kontemplacji. Równoczesnie jednak ci sami mnisi powinni byc dobrymi teologami, kaznodziejami, misjonarzami i robic wszystko, co jest tylko mozliwe dla dobra dusz. Byla to synteza trudna do realizacji i stad spory miedzy pierwszymi karmelitami bosymi o wlasciwe oblicze reformy. Nalezy dodac, ze ani Teresa, ani o. Rubeo, zakladajac klasztory sióstr i braci zyjacych wedlug pierwotnej reguly, nie zamierzali reformowac calego Zakonu jako takiego. Chodzilo im - w poczatkowym stadium - o ruch wtopiony w zakon. Klasztory reformowane mialy spelniac role domów modlitwy, podobne do tych, jakie w Kastylii mieli franciszkanie i dominikanie. Dopiero pózniejszy rozwój wydarzen, nieprzychylny dla reformy, sklonil równiez Terese do poparcia zabiegów o uniezaleznienie sie od starego zakonu, co z czasem doprowadzilo do zupelnego usamodzielnienia sie karmelitów bosych.

4. Sw. Jan od Krzyza

Swiety Jan od Krzyza - Juan de Yepes - urodzil sie w 1542 roku w Fontiveros w Kastylii. Gdy mial dwa lata, stracil ojca. Kilka lat pózniej matka z dziecmi przeniosla sie do Medina del Campo, gdzie Jan próbowal róznych zawodów dostepnych dla jego mlodego wieku, uczeszczajac równoczesnie do kolegium jezuitów. W 1563 roku przyjal habit zakonny w miejscowym klasztorze karmelitów, zobowiazujac sie przy profesji do przestrzegania pierwotnej reguly zakonu. Filozofie i teologie studiowal w Salamance w kolegium zakonu oraz na uniwersytecie. Po swieceniach kaplanskich (1567) w Medina del Campo, gdzie przybyl na prymicje, spotkal sie ze sw. Teresa od Jezusa, która sklonila go do podjecia dziela reformy meskiej galezi Zakonu Karmelitanskiego. Pod koniec 1568 roku z o. Antonim de Heredia i bratem Józefem od Chrystusa zamieszkal w Duruelo i zostal mistrzem nowicjuszów. Nastepnie przez pewien czas pracowal w Mancerze, dokad przeniesiono zgromadzenie z Duruelo, Pastranie i Alcalá de Henares jako wychowawca oraz duszpasterz. W maju 1572 r. na prosbe sw. Teresy przybyl do Avili, by objac urzad spowiednika klasztoru Wcielenia, w którym Swieta zostala przeorysza. Kilka lat pózniej doszlo do ostrego konfliktu miedzy dawna a zreformowana galezia zakonu, skutkiem czego sw. Jan, uznany za buntownika, w pierwszych dniach grudnia zostal uprowadzony z Avili i zamkniety w karcerze klasztornym w Toledo. W tym odosobnieniu powstaly najpiekniejsze strofy jego poematów mistycznych, zwlaszcza Piesni duchowej i Nocy ciemnej. Pod koniec sierpnia nastepnego roku uciekl z karceru i jakis czas pózniej zostal mianowany przelozonym klasztoru w El Calvario w Andaluzji, skad kierowal fundacja klasztoru w Baezie. W 1581 r. na pierwszej kapitule prowincjalnej klasztorów zreformowanych wybrano go definitorem prowincjalnym i przelozonym domu w Granadzie, gdzie napisal wiekszosc swoich dziel mistycznych. W 1588 r. wzial udzial w kapitule generalnej karmelitów reformowanych, która wybrala go definitorem, czlonkiem konsulty oraz przeorem w Segovii. W 1591 r. zamieszkal w klasztorze w La Pen uela, skad we wrzesniu, z powodu choroby, zostal przeniesiony do Ubedy. Zmarl w nocy z 13 na 14 grudnia tego roku. Sw. Jan pozostawil po sobie wielkie dziela mistyczne: Droge na Góre Karmel, Noc ciemna, Piesn duchowa, Zywy plomien milosci, oraz szereg poematów, drobnych pism i listów. Jest klasykiem literatury hiszpanskiej. Kanonizowany w 1726 r., w dwiescie lat pózniej ogloszony zostal doktorem Kosciola przez Piusa XI.

5. Trudne narodziny nowego

Dnia 28 listopada 1568 r. w ubogim klasztorku w Duruelo, polozonym w polowie drogi miedzy Salamanka a Avila, trzej karmelici, po odnowieniu profesji wedlug reguly pierwotnej, rozpoczeli nowy tryb zycia. Wprawdzie przelozonym domu zostal o. Antoni od Jezusa, na kamien wegielny reformy wybrala jednak sw. Teresa o. Jana od sw. Macieja, który odtad bedzie sie nazywal o. Janem od Krzyza. Przedtem kilka tygodni spedzil ze sw. Teresa w Valladolid, aby mógl poznac nowy styl zycia wprowadzony przez nia w klasztorach karmelitanek. Mieszkancy stajenki betlejemskiej w Duruelo dzielili swój czas miedzy modlitwe, uczynki pokutne i duszpasterstwo wsród ubogiej okolicznej ludnosci. Teresa musiala miarkowac surowosc ich zycia w obawie, by nie zniszczyc z takim trudem rozpoczetego dziela. Bardzo szybko klasztor okazal sie za szczuply dla licznie zglaszajacych sie kandydatów, a poniewaz jego lokalizacja nie byla korzystna dla zdrowia, w 1570 r. przeniesiono zgromadzenie do Mancera de Abajo, miejscowosci odleglej o 6 km od Duruelo. W 1569 r. powstal klasztor w Pastranie, gdzie znajdowal sie nowicjat, uznany za wzorcowy dla calego zakonu, w którym wychowali sie fundatorzy klasztorów w wielu krajach. Zalozony w 1570 r. klasztor w Alcalá de Henares stal sie siedziba slynnego pózniej kolegium filozoficznego. Pierwszym jego rektorem byl sw. Jan od Krzyza. Wizytacja o. Rubeo nie zadowolila króla Filipa II, jak tez i niektórych zakonników, zwlaszcza w prowincji andaluzyjskiej. Na skutek zabiegów króla, papiez Pius V zlecil reforme zakonów w Hiszpanii najpierw miejscowym biskupom, a nastepnie specjalnym wizytatorom. Wizytacje i reforme prowincji karmelitanskich powierzyl papiez trzem dominikanom: Andaluzje o. Franciszkowi de Vargas, Kastylie o. Fernandezowi, Katalonie i Arago - Walencje o. de Hebrera. Wizytatorzy otrzymali ogromne uprawnienia, które jednak nie byly scisle okreslone i mogly byc róznie interpretowane. Fernandez, który w zasadzie staral sie dzialac w porozumieniu z generalem, przelozonymi kilku klasztorów karmelitów trzewiczkowych mianowal karmelitów reformowanych. On tez w 1571 r. mianowal sw. Terese przeorysza klasztoru Wcielenia w Avili. Decyzje te musialy doprowadzic do konfliktów. Znacznie trudniejsza byla sytuacja w Andaluzji, gdzie wizytacja o. Rossi nie przyniosla wiekszych skutków. O. Vargasowi wydawalo sie, ze najskuteczniej bedzie przeprowadzic reforme prowincji przy pomocy bosych. Za jego zgoda powstaly klasztory reformowane w San Juan del Puerto (1572), w Granadzie - Los Martires (1573) i w La Pen uela (1573). W ten sposób naruszono uprawnienia generala zakonu. Ponadto w 1574 r. o. Vargas mianowal o. Hieronima Graciána prowincjalem Andaluzji, a nastepnie takze wizytatorem tejze prowincji, chociaz liczyl on zaledwie 29 lat i dopiero przed rokiem zlozyl sluby zakonne. Musialo to wywolac niezadowolenie wsród zakonników i przeciwdzialanie generala, który postaral sie o cofniecie uprawnien wizytatorów apostolskich. Nic to jednak nie pomoglo, skoro nuncjusz Mikolaj Ormaneto na mocy swoich uprawnien mianowal o. Graciána reformatorem zakonu w Andaluzji. W tym samym roku o. Gracián zalozyl klasztor bosych w Sevilli, a sw. Teresa - z jego polecenia - zalozyla tamze klasztor karmelitanek bosych, co jeszcze bardziej przyczynilo sie do zaostrzenia sytuacji. W 1575 r., kilka dni po otwarciu klasztoru karmelitanek bosych w Sevilli, zebrala sie w Piacency kapitula generalna zakonu. Bosi nie byli na niej w ogóle reprezentowani. Nie dotarl na nia równiez list Teresy, jako odpowiedz na dwa listy generala skierowane do niej. Kapitula uznala dzialania Vargasa i Graciána za nielegalne, a bosych w Andaluzji za nieposlusznych, buntowników i zatwardzialych, polecajac im w ciagu trzech dni opuscic klasztory andaluzyjskie. Jakis czas potem definitorium generalne postanowilo, ze bosi nigdy nie beda mogli utworzyc wlasnej prowincji czy tez autonomicznej kongregacji. Karmelitanki bose zostaly poddane jurysdykcji o. Aniola de Salazar. Teresie polecono wybrac sobie klasztor bez prawa opuszczania go. W takiej sytuacji Teresa zwrócila sie o pomoc do króla Filipa II, wyrazajac przekonanie, ze jezeli karmelici bosi nie otrzymaja wlasnej prowincji, nie beda mogli dalej istniec. W odpowiedzi na dekret kapituly w Piacency nuncjusz Ormaneto 3 sierpnia 1575 r. mianowal o. Graciána wizytatorem zakonu w Andaluzji i bosych w Kastylii. Sytuacja ulegla gwaltownemu zaostrzeniu. W grudniu 1577 r. zostal uwieziony sw. Jan od Krzyza i umieszczony, w karcerze zakonnym w Toledo pod zarzutem nieposluszenstwa wladzy zakonnej. Po dziewieciu miesiacach uciekl z wiezienia. Kilka miesiecy wczesniej zmarl przychylny bosym nuncjusz Ormaneto. W lipcu 1578 r. jego nastepca Filip Sega pozbawil o.Graciána urzedu wizytatora podporzadkowujac sobie karmelitów bosych. Decyzji tych nie uznala rada królewska i zabronila bosym sluchac nuncjusza. We wrzesniu 1577 r. o. Gracián, niewatpliwie przekraczajac kompetencje wizytatora, ale dzialajac w dobrej wierze, zwolal do Almodovar kapitule prowincjalna karmelitów bosych. Postanowiono na niej miedzy innymi wyslac do Rzymu dwóch zakonników, aby uzyskali zgode generala na utworzenie odrebnej prowincji. W kwietniu 1579 r. nuncjusz mianowal wikariuszem generalnym klasztorów reformowanych o. Aniola de Salazar. Wreszcie nastala jasna sytuacja jurysdykcyjna. Roztropne rzady o. Aniola przyczynily sie do uspokojenia umyslów. W lipcu tego roku nuncjusz Sega zwrócil sie do króla z memorialem uzasadniajacym potrzebe utworzenia odrebnej prowincji karmelitów bosych. Do tej opinii przychylil sie papiez Grzegorz XII w breve Pia cosideratione z dnia 22 VI 1580 r. 3 marca 1581 r. zebrala sie kapitula prowincjalna w Alcala, na której ukonstytuowala sie nowa prowincja, podlegla bezposrednio generalowi. Pierwszym prowincjalem wybrano o. Hieronima Graciána. Po erekcji prowincji Teresa zaklada swoje ostatnie klasztory w Villanueva de la Jara, Palencia, Soria i Burgos. W dniu jej smierci Karmel Terezjanski liczyl 15 klasztorów braci i 17 klasztorów sióstr, w których mieszkalo ok. 300 zakonników i ok. 200 zakonnic. Kapitula przygotowala pierwszy pelny tekst konstytucji, wydanych nastepnie w Salamance w jezyku hiszpanskim, oraz staraniem o. Graciána po lacinie w 1582 r.